Özgül Fobiler

Özgül fobiler, eskiden basit fobi olarak da bilinen, bazı durumlar veya nesnelerden duyulan mantıksız/aşırı korkudur. Çok eski çağlardan beri bilinmesine rağmen özgül fobilerin günümüzdeki şekliyle kullanılması yüzyılın başlarında olmuştur. Psikiyatride mantıksız korkular arasında özgül fobiler dışında sosyal fobi ve agorafobi gibi mantıksız korkular da incelenir. Ancak özgül fobiler, fobiler grubu arasında en yaygın olan türüdür. Özgül fobiler toplumda %2.7 oranında görülür (kadında %3.8, erkekte %1.4). Dul ve boşanmışlarda, bekar ve evlilere göre daha fazla özgül fobi vardır. Toplum taramalarında rastlanan özgül fobiklerin yaş ortalaması toplum genelinden düşüktür (ortalama 39.5, özgül fobide 37.9). Bunun nedeni hastalığın erken başlangıçlı olmasıdır. Özgül fobinin başlama yaşı ortalama 16.5’dur. Birçok hasta çocukluğundan beri bu korkularının olduğunu, bir kısmı ise ergenlik döneminden sonra oluştuğunu söyler. İleri yaşta özgül fobi başlaması nadirdir. Hastalığın seyri genellikle kroniktir. 

Özgül fobisi olanların tedavi için başvurma oranları oldukça düşüktür. Ancak altı fobikten biri (%15.8) tedavi için başvurur. 

Fobilerin Nedenleri

Özgül fobilerin oluşmasında kişilerin yaşadığı olumsuz olayların rolü olduğu düşünülse de bu düşünce yanıltıcıdır. Örneğin, asansörde mahsur kaldıktan sonra asansör korkusu yaşayan, bir köpek tarafından kovalandıktan sonra köpek fobisi gelişen kişileri hepimiz biliriz. Ancak daha az bilinen gerçek, bu tür deneyimleri olmadan da bu tür korkuları olan pek çok insan olduğudur. Hatta daha ilginç olan birşey daha var: çocukluğunda yüksekten düşmüş olma ile erişkinlikte yükseklik korkusu ilişkisi araştırıldığında beklenenin tam tersi bir sonuç çıkmıştır: çocukluğunda yüksekten düşmüşlerde, erişkinlikte yükseklik korkusu olma ihtimali daha azdır. Araştırıcılar bunu şöyle açıklıyor: yükseklik korkusu olanlar, çocukluklarında da bu korkuları olduğu için daha tedbirli davranırlar ve tehlikeli yerlerden kaçınırlar. Korkuların genetik olarak belirlendiği, yani bazı nesne ve durumlardan korkacağımızın daha doğmadan belirlenmiş olduğunu gösteren güçlü bulgular vardır. Örneğin fobilerin ailevi özelliği çok iyi bilinir, anne veya babasında bir özgül fobi olan kişide benzer fobilerin sıklıkta geliştiğini biliriz. 2-4 yaşları arasındaki çocuklarda hayvan korkuları yaygındır. Bu korku çocuk hiç hayvanlarla karşılaşmadan veya zararlı olduğunu öğrenmeden önce başlayabilir. Ayrıca, her nesneye karşı fobi gelişimi aynı olasılıkta değildir. İnsanlar (ve hayvanlar) bazı nesne ve durumlara daha kolay fobi geliştiriyorlar. Örneğin yükseklik, sivri cisimler, karanlık, hayvanlar gibi nesnelere fobi kolay gelişirken bitkilere, yiyeceklere fobi daha seyrek gelişmektedir. Bazı durum veya nesnelerden korkmaya hazır olarak doğma hayvan deneylerinde gösterilmiş bir bulgudur. Daha önce yılanla hiç karşılaşmamış yavru maymunlara yılan veya yılan resmi gösterildiğinde yavrular büyük korku tepkisi verirler. Benzer şekilde, güvercinlere yırtıcı olmayan kuş veya kuş resmi gösterilmesi korku oluşturmazken, kartal gibi kuşların fotoğraflarını gördüğünde çok korkuyorlar. Bütün bu bilgiler, özgül fobilerin nasıl ortaya çıktığı konusunda tek bir açıklama olmadığını, genetik olarak doğuştan getirdiğimiz özelliklerin de, edindiğimiz deneyimler ve çevre etkisinin de önemli olduğunu gösteriyor.  

Fobi belirtileri nelerdir?

Korku yaratan obje, durum ya da aktivite ile karşılaşıldığında anksiyete belirtileri ortaya çıkar. Panik atakta görülen belirtilerin hemen hepsi fobik durumla karşılaşıldığında ortaya çıkabilir. Hatta bazı vücut salgıları tutulamayabilir, kalbin durması ve ölüm görebilir.

İşte bazı fobi belirtileri

• Çarpıntı
• Yüz kızarması
• Yüzde kaşınma ve yanma hissi
• Titreme
• Soğuk terleme
• Bulanık görme
• Nefes darlığı
• Ağız kuruluğu
• Yutkunma güçlüğü
• Boğazda sıkılaşma
• Mide bulantısı
• Bilinç kaybı
• Ani tansiyon düşüşü
• Bayılma
• Bunalım
• Sinir krizi
• Şok vb.

Fobi türleri nelerdir?

Ablütofobi: Yıkanmaktan korkma
Agirofobi: Caddelerden ya da caddelerde karşıdan karşıya geçmekten korkma
Agorafobi: Açık yer ya da kalabalık korkusu
Ailurofobi: Kedilerden korkma
Akluofobi: Karanlıktan korkma
Akrofobi: Yüksek yerlerden korkma
Akustikofobi: Belirli seslerden korkma
Algofobi: Acı çekmekten korkmak
Amaksofobi: Araba (ya da taşıt)korkusu
Amatofobi: Toz korkusu
Amnezifobi: Hafızasını kaybetmekten korkma
Amofobi: Sivri cisim korkusu
Anatidaephobia: Ördekler tarafından izleniyor olma hissi / korkusu
Androfobi: Adamlardan korkma
Anemofobi: Fırtına korkusu
Antlofobi: Sel korkusu
Antropofobi: İnsanlardan korkma
Apifobi: Arılardan korkma
Arakibutirofobi: Yerfıstığı ezmesinin, yerken, damağa yapışmasından duyulan korku
Araknofobi: Örümceklerden korkma
Aritmofobi: Sayılardan korkma
Asimetrifobi: Simetrik olmayan şeylerden korkma
Astenofobi: Güçsüz olmaktan korkma
Astrafobi: Şimşek korkusu
Ataksofobi: Düzensizlikten korkma
Atelofobi: Mükemmel olamamaktan korkma
Aviofobi: uçuş korkusu

Ballistofobi: Silahtan ya da mermilerden korkma
Batofobi: Derinlik korkusu, yüksek binaların yanından geçmekten korkma
Batrakofobi: Kurbağa, semender gibi çiftyaşayışlı (amfibyen) hayvanlardan korkma
Belonefobi: İğnelerden korkma
Bibliyofobi: Kitaplardan korkma
Botanofobi: bitkilerden korkma
Bromidrosifobi: vücut kokusundan korkma
Brontofobi: gök gürültüsünden korkma

Datafobi: veriden korkma
Dentofobi: dişçiden korkma
Dermatopatofobi: deri hastalıklarından korkma
Dekatriaparaskevifobi: ayın 13’ünün cuma gününe gelmesi korkusu

Eisoptrofobi: aynalardan korkma
Elektrofobi: elektrikten korkma
Emetofobi: kusmaktan korkma
Entomofobi: böceklerden korkma
Endofobi: Giyecek korkusu
Epistaksiyofobi: burun kanamasından korkma
Eritrofobi: yüz kızarmasından duyulan korku
Erotofobi: cinsellik korkusu

Farmakofobi: ilaçlardan korkma
Fazmofobi: hayaletlerden korkma
Febrifobi: yüksek ateşten korkma
Filemafobi: öpmekten ya da öpüşmekten korkma
Filofobi: sevmekten, aşık olmaktan korkma
Fobofobi: korkmaktan korkma
Fotofobi: ışıktan korkma

Gametofobi: evlenmekten korkma
Gefirofobi: köprülerden geçmekten korkma
Gerontofobi: yaşlı insanlardan ya da yaşlanmaktan korkma
Glossofobi: topluluk önünde konuşmaktan korkma

Haptofobi: dokunulmaktan korkma
Harpaksofobi: hırsızlardan ya da bir suçun kurbanı olmaktan korkma
Helyofobi: güneş’ten korkma
Helshoesafobi: topuklu ayakkabılardan korkma
Hematofobi: kan korkusu
Herpetofobi: sürüngenlerden korkma
Heterofobi: heteroseksüellerden korkma, tiksinme
Hidrofobi: sudan, yüzmekten ya da boğulmaktan korkma
Higrofobi: nemden ya da yağmurdan korkma
Hipegiyafobi: sorumluluktan korkma
Hipnofobi: uyumaktan korkma
Hipofobi: atlardan korkma
Homiklofobi: sisten korkma
Homofobi: eşcinsellerden korkma
Hristiyanofobi: hristiyanlıktan ve hristiyanlardan korkma

İhtiyofobi: balıklardan korkma
İslamofobi: İslamdan ve müslümandan korkma

Jinefobi: kadınlardan korkma
Japonofobi: Japonlardan korkma

Kainatetofobi: yenilik korkusu
Kakofobi: çirkinlikten, çirkin seylerden korkma
Kakorafiyafobi: başarısız olma korkusu
Kanserofobi: kanser olmaktan korkma
Kardiyofobi: kalp hastalığından korkma
Karnofobi: etten korkma
Katagelofobi: dalga geçilmekten korkma
Kemofobi: kimyasal maddelerden korkma
Kenofobi: karanlık korkusu
Keymafobi: kıştan ve soğuktan korkma
Kimofobi: dalgalardan korkma
Kinofobi: köpeklerden korkma
Kitinofobi:böcekten korkma
Klimakofobi: merdivenden düşmekten ya da merdivenlerden korkma
Klostrofobi: kapalı yer korkusu Kapalı ve basık yerlerde duyulan korkudur. Asansör, basık tavanlı odalar, koridorlar, kapıları kapalı ve kalabalık otobüs, yeraltı çarşıları, metro, alt geçitler ve kilitli odalar onlar için korku verici yerlerdir. Hastanın temel korkusu bu sayılan yerlerde sıkışıp kalmak, nefes alamamak ve boğulmaktır.
Koprofobi: dışkı korkusu
Koulrofobi: palyaçolardan korkma
Koumpounophobia: düğmelerden korkma
Kremnofobi: yüksek yamaçlardan ya da uçurumlardan korkma
Kriyofobi:buzdan ya da donmaktan korkma
Kronomentrofobi: saatlerden korkma
Ksantofobi: sarı renkten korkma
Ksenofobi: yabancılardan korkma
Ksilofobi: tahta şeylerden ya da ormanlardan korkma

Limnofobi: göllerden korkma
Litikafobi: davalardan ve mahkemelerden korkma
Logofobi: belirli kelimelerden korkma
Lökofobi: beyaz renkten korkma

Manyofobi: delirmekten korkma
Mastigofobi: cezalandırılmaktan korkma
Mekanofobi: makinelerden korkma
Melanofobi: siyah tonundan korkma
Mikrobiyofobi: mikroplardan korkma
Mizofobi: kirlilikten korkma
Monofobi: yalnızlıktan korkma
Musofobi: farelerden korkma

Nekrofobi: cesetten korkma
Nelofobi: camdan korkma
Niktofobi: geceden korkma
Nozokomefobi: hastanelerden korkma
Nüdofobi: çıplaklıktan korkma
Negrofobi: Siyahilerden korkma

Obesofobi: şişmanlamaktan korkma
Ofidiyofobi: yılanlardan korkma
Okofobi: taşıt araçlarından korkma
Ornitofobi: kuşlardan korkma
Orofobi:Yamaçtan iniş korkusu
Osmofobi: belirli kokulardan korkma
Otofobi:ıssız bir yerde kişinin tek başına olmaktan duyduğu korku

Panfobi: her şeyden korkma
Papirofobi: kâğıttan korkma
Paraskavedekatriafobi: ayın on üçü ve cuma olan günden korkma
Patofobi: hasta olmaktan korkma
Pedofobi: çocuklardan korkma
Peladofobi: kel insanlardan ya da kelleşmekten korkma
Penyafobi: fakirlikten korkma
Pirofobi: ateşten korkma
Plakofobi: mezar taşlarından korkma
Pogonofobi: sakaldan ya da sakallı kişilerden korkma
Politikofobi: politikacılardan korkma
Porfirofobi: mor renkten korkma
Potamofobi: ırmaklardan ya da su akıntılarından korkma
Potofobi: alkollü içeceklerden korkma
Pteronofobi: kuş tüyünden korkma
Pupafobi: kuklalardan korkma

Radyofobi: radyasyondan, x ışınlarından korkma.
Ranidafobi: kurbağalardan korkma

Selenofobi: ay’dan korkma
Siderofobi: yıldızlardan korkma
Simetrofobi: simetriden korkma
Skiofobi: gölgelerden korkma
Sosyofobi: toplumdan, genel olarak insanlardan korkma
Soteriofobi: başkalarına muhtaç olmaktan korkma

Tafefobi: diri diri gömülmekten korkma
Takofobi: yüksek hızdan korkma
Talassofobi: deniz ya da okyanus korkusu
Tanatofobi: ölümden korkma
Teknofobi: teknolojiden korkma
Teratofobi: gebe kadının, şekilsiz, çirkin bir çocuk doğurmaktan korkması
Termofobi: ısıdan korkma
Testofobi: testlerden ya da sınavlardan korkma
Tokofobi: gebe kalmaktan ya da çocuk doğurmaktan korkma
Tomofobi: ameliyat olmaktan korkma
Toksifobi: zehir korkusu
Topofobi: belirli yerlerden korkma
Transfobi: transgender ve transseksüel kimselerden korkma
Travmatofobi: yaralanmaktan korkma
Trikinofobi: gıda zehirlenmesinden korkma
Triskaidekafobi: 13 sayısından korkma
Tripanofobi: aşı ya da iğne olmaktan korkma
Trikopatofobi: saç hastalıklarından korkma
Tripofobi: deliklerden korkma

Ürofobi: idrardan korkma

Venereofobi: zührevî hastalıklardan korkma
Venüstrafobi: güzel kadınlardan korkma
Vermifobi: solucanlardan korkma

Xenofobi: yabancılardan korkma

Zelofobi: kıskançlıktan korkma
Zoofobi: hayvanlardan korkma
Zenofobi: yabancı korkusu